Connect with us

Nostalgija

Dvorske tajne najljepše barske palate

Published

on

Malo Barana, da ne govorimo o široj javnosti, zna da centar ovog grada nosi ime po palati koju je sagradio srpski monarh Petar Karađorđević na placu koji je njegov tast Kralj Nikola Petrović prethodno poklonio vojvodi Miljanu Vešoviću!

 

Ljetnji dvorac Kralja Nikole najstarija je, a po mnogima i dalje najljepša građevina u gradskom jezgru Bara. Palata u kojoj je duže od pet decenija smješten Zavičajni muzej najvećeg crnogorskog primorskog grada, sazidana je 1883. godine na ruševinama nekadašnjeg Selim – begovog saraja koji je dignut u vazduh tokom opsade Bara 1877.

Ako je vjerovati izvorima Gavra Vukovića, koji je krajem 19. vijeka bio ministar spoljnjih djela Knjaževine Crne Gore, za rušenje palate Selim-bega Mustafagića, posljednjeg turskog gospodara Bara, bio je odgovoran niko drugi do poslednji monarh Crne Gore, u to vrijeme sa titulom Knjaza Nikola i Petrović. Preciznije čuveni Vojvoda pop Ilija Plamenac koji je od Knjaza dobio komandu da, u strogoj konspiraciji, “posoli” palatu barutom.

Razlog dizanja palate turskog bega, međutim, nije bio nikakav patriotski diverzantski podvig čuvenog crmničkog junaka, niti ingeniozni strateški plan crnogorskog vladara tokom oslobađanja Bara. Jer, centar grada i njemu sva turska činovnička i vojna uprava koju su Crnogorci pokušavali  da istjeraju nalazio se u bedemima srednjevjekovne tvrđave uvučene 5 kilometara od obale u brdima. Dok je Selim begov saraj bio tik iznad najljepše pješčane plaže barskog zaliva, gdje se danas nalazi centar Bara Topolica.

Gavro Vuković u svojim memoarima piše da je Knjaz Nikola tokom tromjesečne opsade barske tvrđave često pogledivao ka palate Selim Bega na pjeni od mora, diveći joj se kako sija.

Vuković piše da je “u tim momentima posmatranja” Selim-begove palate na Topolici iz Beča stigla depeša da je Srbija ponovo stupila u rat protiv Turske te da se knjaz “prepao” da “Srbijanci ne pošalju jedno odjeljenje vojske preko Sandžaka” i zauzmu Bijelo Polje i Berane.

“Pošto je crnogorska vojska obsadila “barsku tvrđavu”, knjaz Nikola ologorio je na turskoj karauli Ribnjiku, odakle je posmatrao čarobnu panoramu barsku. Odatle je ugledao Selim-begov kijosk da se bijeli na morskoj obali, kao galeb. Izdaleka, Kijosk izgledaše malen, samo što bijaše na prelijepom mjestu”, piše Vuković u svojim memoarima.

Na ovu vijest, Knjaz Nikola reagovao je munjevito pozvavši u pomoć u to doba jednog od najboljih i najumnijih crnogorskih vojskovođa, čuvenog vojvodu Miljana Vukovog Vešovića.

“Stoga pozva vojvodu Miljana da s iste stope hita u Vasojeviće, dastupi u odnošaje sa komandantom srpskiih trupa I da mu spriječi prelazak preko rijeke Lješnice, put Berana. Prije kretanja, pozva ga da mu dadne hitne instrukcije, pada bi ga obodrio da brani svoje inspiacije, u prisustvu mnogo glavara reče: “Vidiš li, vojvoda, onu bijelu kulu kod mora, darivam ti ju, dau njoj odmaraš tvoje zaslužne kosti kad ostariš”. Vojvoda Miljan hitno pođe u Vasojeviće, bezda je izbliza vidio taj Knjažev dar. Koliko su god crnogorski glavari  zavidljivi jedan prema drugome, ipak su oduševljeno priznali da je vojvoda Miljan zaslužio, jer je smatran za prvog meću prvijema”,  napisao je Vuković.

Vojvoda Miljan, međutim, nije imao priliku da odmori junačke kosti pred kraj života u palate turskog bega smještenoj u rajskom ambijentu Barskog zaliva. Prema riječima ministra spoljnjih djela i prvog crnogorskog pravnika, Gavra Vukovića, knjaz se ubrzo nakon što je poklonio palate vasojevićkom vojvodi, predomislio.

“Knjaz, čim se opustio kod svog odavno željenog mora, najprije ušao je u Selim-begov kijosk. Veličina i ljepota kijoska frapirala ga je. Taj kijosk, tak lijep, a još sa gledišta istorijskog, od hercega Šćepana, Knjaz je zamislio da bi dostojan bio za njegovo obitovanje. Stoga se odmah pokajao što ga je onako demonstrativno darovao vojvodi Miljanu. Pošto je proveo nekoliko noći u njem, još bolje mu se dopao”, napisao je Vuković.

Po njegovom sjećanju Knjaz Nikola je “nemogav trgnuti svoju knjaževsku riječ da uzme kijosk za sebe” pozvao svojeg  “u svemu povjerenika” vojvodu popa Iliju Plamenca i naredio mu da “pošto mrkne dade unijeti bačvu praha,pa da lagumiše kijosk”.

Vuković u svojim memoarima piše da je vojvoda pop Plamenac rado izvršio Knjaževu naredbu te da se u noći 28. novembra 1977. godine  osjetio jak potre. Ujutro se, piše Vuković, “na opšte iznenađenje vidio kijosk do temelja srušen”.

“I zaista, na cijeloj barskoj obali Knjaz nije mogao naći ljepšega mjesta od razvaline Selim-begovog kijoska, dau dar dadne Karađorđevićima za podizanje nove vile”, piše Vuković u svojim memoarima, u odjeljku “Karađorđevići u Crnoj Gori”.

Priču o palati Vuković završava opaskom da se Knjaz nije osvrtao da li vojvoda Miljan ”ima kakvo pravo na razvalinama kijoska”.

Plac na kojem je počivala palata poslednjeg turskog gospodara Bara, knjaz Nikola će kao svadbeni poklon pokloniti kasnije svojoj ćerki Zorki i zetu Petru Karađorđeviću. Kako budući srpski kralj u to vrijeme nije mogao da se skrasi u rodnoj Topoli zbog sukoba sa tada vladajućom srpskom dinastijom Obrenovića, on će svoj bračni život sa ćerkom crnogorskog monarha započeti na Cetinju.

Ubrzo nakon što je dobio na poklon plac u Baru na njemu će sagraditi vilu za stanovanje koja je nazvana Topolica, po rodnom mjestu Karađorđevića – Topoli.

Po vili Topolica, kasnije ljetnjem dvorcu Kralja Nikole, i danas se zove dio barskog zaliva uz obalu na kojem se danas nalazi centar grada.

Vila Topolica bila je u to vrijeme jedina građevina u ovom dijelu barskog zaliva. Bračni par Karađorđević , međutim, nije dugo boravio u svojoj palati jer je nakon svađe sa knjazom Nikolom, koji je nakon naprasno prestao da podržava njegove dinastičke pretenzije u Srbiji nakon abdikacije Milana Obrenovića u Beogradu, Petar odselio u Švajcarsku a vilu Topolica prodao crnogorskom knjazu za 100.000 franaka.

Vila Topolica se prvobitno sastojala od prizemlja, sprata i malog podruma. Nakon što ju je otkupio od svog zeta, Knjaz Nikola je dao da se na palati  dogradi mansandra a kasnije i nova zidana ograda u kojoj se i danas nalazi jedan od njaljepših parkova u Crnoj Gori.

Palata je nakon toga dobila još raskošniju formu a u skladu sa novom funkcijom, ljetnjeg dvora, krajem 19. vijeka u neposrednj blizini sagrađena su  dva nova objekta – dvorska kapela i tzv “mali dvorac”. Nakon krunisanja Nikole I Petrovića u kralja Crne Gore 1910. godine uz palate  je dograđena  balska dvorana koja je zdanju dala izgled pravog dvorca.

Vilu Topolica ili Ljetnji dvorac Kralja Nikole je projektovao hrvatski arhitekta Josip Slade koji je na poziv crnogorskog vladara pune dvije decenije projektovao niz važnih zdanja među kojima su i Zetski dom i zgrada austrougarskog veleposlanstva na Cetinju, odnosno Dvorac knjaza Nikole u Nikšiću. Podignuta je u duhu rezidencijalnih objekata tog vremena, sa arhitektonskim elementima stilova neorenesanse i neoklasicizma.

Palata je odlukom Podgoričke skupštine iz 1918. godine konfiskovana od Kralja Nikole, nakon čega je dvorski kompleks utonuo u zapuštenost a 1927. godine namještaj iz Dvora je predat na korišćenje i čuvanje Arhibiskupiji barskoj.

Nakon Drugog svijetskog rata, Dvorac i okolni objekti korišćeni su kao stambeni prostori, a jednom periodu u njemu je bila smještena i gradska biblioteka i radnički univerzitet. Zbog zauzetosti drugih prostorija, barski Zavičajni muzej formiran 1959. godine  dugo je funkcionisao samo u jednoj kancelariji na prvom spratu. Iseljavanje stanara i pratećih institucija trajalo je, praktično, do 1977. godine, kada je muzej  izradio stalnu postavku.

Dvije godine kasnije palata će biti oštećena u katastrofalnom zeljotresu, nakon čega će biti renovirana do 1984. kada će i Dvorac i okolni objekti i park zasijati starim sjajem, ali u novom koloritu. Fasade palate prekrečene su u crvenu boju, a tek 2007. biće im vraćena oker nijansa po kojoj je Dvorac bio prepoznatljiv u godinama svog najvećeg istorijskog sjaja.

Mladen STOJOVIĆ (25.11.2016.)

Continue Reading
Ostavi Komentar

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Nostalgija

Ivo pred put za Stokholm

Published

on

Velikan pisane riječi Ivo Andrić u Stokholmu je 1961. godine dobio Nobelovu nagradu za književnost. Nagrada mu je dodijeljena za roman “Na Drini ćuprija”.

Andrić je prvi čovjek s prostora bivše Jugoslavije koji je dobio Nobelovu nagradu za književnost. Novčani dio nagrade je poklonio za unapređenje bibliotekarstva.

Na slici je stari Beogradski aerodrum i Ivo Andrić koji kreće za Stokholm da bi primio nagradu.

Nastavi Citanje

Bar

NA DANAŠNJI DAN: 12. januar 2020. u slici i riječi

Published

on

Na današnji dan prije dvije godine blaženopočivši mitropolit Amfilohije predvodio je prvu masovnu litiju u Baru, povodom borbe protiv otimanja hramova SPC koje je omogućavao Zakon o slobodi vjeroispovjesti usvojen dvije nedjelje ranije glasovima poslanika DPS-a, SD-a, SDP-a i manjinskih partija.

U prvobitnoj verziji Zakon je omogućavao da svi hramove SPC građeni prije 1918. godine, mogu preći u vlasništvo države u Upravnom postupku, dakle bez podrazumijevajuće sudske procedure!

Skandalozne odredbe Zakona šokirale su struku ali i međunarodnu zajednicu zbog čega je MCP iz dana u dan dobijala sve otvoreniju podršku u svojoj borbi sa pomenutih adresa, dok su se četvrtkom i nedjeljom sve više građana priključivalo litijama.

U krsnom hodu koji je predvodio mitropolit Amfilohije 12. januara 2020. godine učestvovalo je više hiljada građana. Kasnije će broj građana koji su podržavali zahteve Mitropolije i drugih eparhija SPC značajno povećao i u februaru je pelazio i brojku od 10.000. To su bili najmasovniji protesti u istoriji Bara a isto se dešavalo i u većini drugih gradova u Crnoj Gori, naročito Podgorici i Nikšiću, gdje se okupljalo i po više desetina hiljada građana.


FOTO i VIDEO izvještaje sa FB i Instagram stranice Bar na dlanu, iz najvećeg primorskog grada u Crnoj Gori preuzimali su vodeći regionalni ali i brojni svjetski mediji. FB stranica Bar na dlanu imala je tih nedjelja i mjeseci višemilionski broj posjeta i pregleda na dnevnom nivou.

Nastavi Citanje

Nostalgija

„Ko gradi hram, njega hram izgrađuje“

Published

on

Saborni hram Svetog Jovana Vladimira, posvećen zaštitniku Bara, počeo je da se gradi 2006. godine i posle hrama u Podgorici, po veličini je drugi pravoslavni hram u Crnoj Gori, površine 2×1359 m2. Na centralnoj kupoli hrama, na visini od preko 40 metara, nalazi se zlatni krst visine 4,6 metara, težak oko 380 kg.

Na današnjoj lokaciji hrama se od 1979. godine nalazio krst od betona, gdje su se obavljale večernje službe, da bi tek 2006.  godine počeli radovi na izgradnji hrama. Nakon 10 godina gradnje, Hram je završen i osveštan 25.  septembra 2016. godine na hiljaditu godišnjicu smrti Svetog Jovana Vladimira.

Hram može da primi oko 1200 vjernika. Unutrašnjost Hrama je oslikana u tradicionalnoj fresko tehnici, a kao materijal je korišćen kreč koji se koristi kao malter, i služi da bi se na njega nanosila boja a što je kreč stariji to je bolje. Kreč korišćen u Hramu je star čak 40 godina. Na tako kvalitetnom kreču, oslikana freska ne blijedi. Sazrijevanje freske na takvom kreču traje do 200 godina. Na Hramu se nalazi 11 zvona, a najteže je teško 800 kilograma.

Saborni hram Svetog Jovana Vladimira u Baru osveštan je u nedelju 25. septembra 2016. u prisustvu oko pet hiljada vjernika iz Crne Gore, zemalja regiona, Rusije, Ukrajine, Belorusije…

Hram su osveštali i potom u njemu služili svetu liturgiju patrijarh jerusalimski Teofilo Treći, blaženopočivši patrijarh Srpski Irinej, arhiepiskop albanski Anastasije, blaženopočivši mitropolit crnogorsko-primorski Amfilohije, u prisustvu predstavnika svih pomjesnih pravoslavnih crkava – preko 50 arhijereja, vladika, mitropolita iz cijelog svijeta.

Osveštanje Sabornog hrama u Baru, u godini jubileja – 1.000 godina od pogubljenja sveca, bilo je najveći događaj u pravoslavlju u 2016. godini.

Prema riječima direktora gradnje, protoneimara Momčila Stanojevića, ideja o gradnji hrama Svetog Jovana Vladimira davno je začeta:

„Postojao je incijativni odbor na čelu sa Pekom Šoćem, početkom devedesetih godina. Taj odbor je prerastao u Odbor za izgarnju hrama. Najprije su obezbijedili lokaciju za izgradnju. Paroh barski, otac Bogić Femić, nosio je, čak, transparent na kome je pisalo „Tražim mjesto za hram Božji, tražim mjesto za molitvu“, da bi na dan Svetog Vasilija 1991. godine počeo i štrajk glađu ne bi li Opština odobrila lokaciju za izgradnju ove crkve, sabornog i vaseljenskog značenja. Nakon toga je odobrena ova lokacija, izdati su neophodni papiri i nakon izrade izvođačkog projekta izdata je i građevinska dozvola. Izmijenjalo se više odbora, nije bilo sredstava, bilo je i problema, i objektivnih i subjektivnih, koji su utacali da se prolongira rok početka gradnje.

Autor idejnog projekta hrama je arhiteksta Predrag Ristić, a izvedbenog projekta arhitekta Svetozar Popović.

„Ja sam, na incijativu mitropolita Amfilohija u maju 2009. godine, stao na čelo Odbora i krenuli smo u gradnju hrama, kaže Stanojević.

Naglašava da je prvi beton u temeljnoj ploči ispod hrama izliven 3. jula 2009. godine.

„Nakon toga su podignute kripte u površini od 1.370 kvadrata, izlivena je ploča na koti 00, tako da je prva arhijerejska Liturgija na toj koti održana 29. avgusta 2009. godine. Kripta je dovedena u funkciju da se u njoj obavlja bogosluženje za Vaskrs 2010. godine i od tada do današnjeg dana nije prekidano održavanje svete Liturgije.

Najčešće sveštenici služe u kripti hrama koja je posvećena Božjem i našem svecu ruskog porijekla Svetom Aleksandru Nevskom. Centralni krst na centarlnoj kupoli podignut je 28. oktobra 2012. godine. Radilo se na postavljanju krstova, nabavci zvona, a okolo hrama ima 1.240 stakala okulisa – okruglih stakala. Čitav je hram je zastakljen i tako su stvoreni uslovi da se unutra može raditi i ljeti i zimi, ističe on.

default

Na centralnoj kupoli je naslikano Vaznesenje Gospodnje, a u donjoj zoni kupole oslikana je Bogorodica sa 12 apostola, zatim četiri Jevanđelista, što ukupno čini 600 kvadrata fresaka. U centru priprate oslikana je freska Silaska Svetog Duha na Apostole i predstavljeni su svi zemaljski narodi.

Blaženopočivši Mitropolit crnogorsko-primorski Amfilohije rekao je da se Saborni hram u Baru podiže u slavu Gospoda i čast Svetog Jovana Vladimira, za napredak potomstva i pokoj duša predaka.

Ko gradi hram, njega hram izgrađuje i ugrađuje u neprolaznu Božju građevinu, u koju se ugradio i Sveti Jovan Vladimir poput dragocjenog i neuništivog kamena“, zapisao je mitropolit Amfilohije.

Nastavi Citanje

U Trendu

Copyright © 2021 Nadlanu. Theme , powered by WordPress.